Thiếu lao động thu hoạch buộc ngành mía Đắk Lắk phải tính đến cơ giới hóa, nhưng quá trình này đang gặp nhiều rào cản từ thực tế sản xuất.

Cơ giới hóa gặp khó 

Trước áp lực thiếu nhân công ngày càng rõ rệt, cơ giới hóa được xem là giải pháp tất yếu đối với ngành mía đường tỉnh Đắk Lắk. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại địa phương vẫn còn nhiều hạn chế.

Yếu tố địa hình, thời tiết và tập quán canh tác là những rào cản lớn đối với việc cơ giới hóa ngành mía đường. Ảnh: Tuấn Trần.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Anh - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần mía đường 333 cho biết, doanh nghiệp hiện quản lý vùng nguyên liệu khoảng 6.000-7.000 ha, tập trung chủ yếu tại các xã M’Drắk, Cư Prao, Buôn Đôn và một số địa bàn lân cận.

Theo bà Hoàng Anh, hoạt động thu hoạch mía hiện nay vẫn phụ thuộc phần lớn vào lao động thời vụ. Doanh nghiệp chỉ ký hợp đồng với nông dân, còn việc thu hoạch phải thuê các tổ đội bên ngoài nên luôn ở thế bị động.

“Hiện nay, nguồn lao động đang rất bế tắc. Khi thiếu người, giá nhân công tăng mạnh, kéo theo chi phí sản xuất tăng”, bà Hoàng Anh chia sẻ.

Giá nhân công chặt mía hiện dao động từ 310.000 - 380.000 đồng/tấn, tùy khu vực. Trong bối cảnh giá đường thấp, chi phí tăng cao khiến cả doanh nghiệp và người trồng mía đều gặp khó.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Anh cho biết, trước vụ, vào khoảng tháng 10/2025 đã nhận nguồn nhân công, đã có sự chuẩn bị chu đáo số lượng lớn nhưng bị ảnh hưởng bởi thiên tai bão lũ nên nguồn nhân công bị thiếu hụt trầm trọng, công ty không thể đảm bảo kế hoạch sản xuất.

Diện tích mía của người dân chưa được thu hoạch còn rất nhiều. Ảnh: Tuấn Trần.

Cũng theo bà Hoàng Anh, hiện tại chưa thể cơ giới hóa hoàn toàn trong việc sản xuất. Muốn cơ giới hóa được phải đồng bộ từ nhà máy đến đồng ruộng thì mới bắt đầu nghiên cứu máy móc được, nhà máy có từ lâu nên hiện tại chỉ sử dụng máy gắp dây (khoảng 4%) để tận dụng một số nguồn lao động để bốc lên.

Bên cạnh đó, yếu tố địa hình, thời tiết và tập quán canh tác cũng là rào cản lớn. Mía bị ngã đổ sau mưa bão, ruộng không bằng phẳng khiến máy móc khó vận hành hiệu quả.

Công ty Cổ phần mía đường 333 hiện có các điểm trạm, có cán bộ nguyên liệu trực tiếp làm công tác đầu tư, đến mùa thu hoạch sẽ tìm nhân công thu hoạch cho bà con 70% còn lại 30% là người dân tự tìm kiếm, đa số là người đồng bào thiểu số. Công ty có kế hoạch chuẩn bị cho bà con từ xe vận chuyển đến nhân công chặt mía, bà con chỉ giám sát.

Về phía nông dân, bà Nguyễn Thị Sanh (thôn Ea Ty xã M’Drắk) cho biết, gia đình bà trồng 1,6 ha mía, tiền công thuê người cắt mía là 350 nghìn đồng/1 tấn. “Thanh niên trong xã đi làm công nhân hết, tìm khắp nơi mới thuê được người cắt mía. Đang đến vụ thu hoạch nên tiền công có cao cũng phải thuê, nếu không là mía hỏng hết”, bà Sanh chia sẻ.

Hướng đi lâu dài

Dù còn nhiều khó khăn, nhưng cơ giới hóa vẫn là xu hướng không thể đảo ngược đối với ngành mía đường.

Theo lãnh đạo các địa phương trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, để triển khai hiệu quả, cần có sự vào cuộc đồng bộ từ Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Ngành mía đường tỉnh Đắk Lắk đang đứng trước áp lực thiếu nhân công ngày càng rõ rệt. Ảnh: Tuấn Trần.

Ông Nguyễn Đức Thảo - Chủ tịch UBND xã M’Drắk cho rằng, trước mắt cần tăng cường tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật để người dân thay đổi phương thức sản xuất, từng bước thích ứng với cơ giới hóa.

“Phải nâng cao trình độ sản xuất của nông dân, từ đó mới có thể áp dụng máy móc hiệu quả”, ông Thảo nhấn mạnh.

Cùng khẳng định tầm quan trọng của việc cơ giới hóa trong sản xuất mía, ông Phạm Ngọc Quang - Chủ tịch UBND xã Cư Prao đề xuất các nhà máy cần củng cố liên kết với nông dân, hỗ trợ mạnh hơn về cơ giới hóa để giảm chi phí thu hoạch.

“Cần xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ từ sản xuất đến tiêu thụ, trong đó cơ giới hóa là yếu tố then chốt để ổn định vùng nguyên liệu”, ông Phạm Ngọc Quang đề xuất.

Trong bối cảnh hiện nay cần sự hỗ trợ của Nhà nước giúp người nông dân vượt qua giai đoạn khó khăn này. Ảnh: Tuấn Trần.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Hoàng Anh kiến nghị Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ rõ ràng hơn cho ngành mía đường, đặc biệt trong bối cảnh giá đường thấp và cạnh tranh gay gắt như hiện nay.

“Người dân ở đây chủ yếu sống nhờ cây mía. Nếu không có chính sách hỗ trợ kịp thời, rất khó giữ được vùng nguyên liệu”, bà Hoàng Anh bày tỏ.

Ngoài ra, bài toán lao động cũng cần được nhìn nhận trong bối cảnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Khi lao động trẻ rời bỏ nông nghiệp, việc thay thế bằng máy móc là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần đầu tư đồng bộ về hạ tầng, tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, quy mô lớn, tạo điều kiện cho máy móc phát huy hiệu quả.

Từ thực tế thiếu nhân công thu hoạch, ngành mía Đắk Lắk đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức sản xuất. Cơ giới hóa không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là chìa khóa để tái cấu trúc ngành theo hướng bền vững hơn trong tương lai.