TMO - Từ phụ phẩm từng chủ yếu được sử dụng làm nhiên liệu đốt trong các nhà máy đường, bã mía tại Tây Ninh đang mở ra cơ hội phát triển nguồn điện sinh khối quy mô lớn. Việc khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu sẵn có giúp gia tăng giá trị ngành mía đường, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh.

Tây Ninh được xem là một trong những địa phương có lợi thế lớn trong phát triển điện sinh khối nhờ diện tích trồng mía rộng và ngành công nghiệp chế biến đường phát triển. Mỗi năm, các nhà máy đường trên địa bàn tạo ra lượng lớn bã mía đây nguồn phụ phẩm giàu năng lượng có thể được tận dụng để sản xuất điện. Thay vì chỉ sử dụng cho nhu cầu nội bộ hoặc xử lý như chất thải công nghiệp, bã mía đang được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên tái tạo quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng.

Việc đầu tư vào công nghệ phát điện từ sinh khối không chỉ giúp nâng cao giá trị gia tăng của ngành mía đường mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn cung điện, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Bên cạnh đó, điện sinh khối còn mang lại lợi ích kép khi vừa tạo ra năng lượng sạch, vừa giảm lượng chất thải phát sinh trong hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Đây được xem là hướng đi phù hợp với xu thế kinh tế tuần hoàn và phát triển xanh mà nhiều địa phương đang theo đuổi. Thông qua việc đầu tư công nghệ và mở rộng các dự án điện sinh khối, địa phương đang biến bã mía thành nguồn tài nguyên phục vụ mục tiêu phát triển bền vững. Nguồn năng lượng tái tạo này được kỳ vọng tạo thêm động lực cho tăng trưởng xanh, đồng thời giảm áp lực lên các nguồn điện truyền thống.

Đáng chú ý, mới đây Hiệp hội Mía đường Việt Nam kiến nghị Chính phủ xem xét tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế giá điện sinh khối nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, khai thác hiệu quả hơn nguồn điện từ bã mía. Đề xuất này không chỉ liên quan đến ngành năng lượng mà còn được kỳ vọng tạo thêm động lực cho ngành mía đường, trong đó có vùng nguyên liệu mía trọng điểm của Tây Ninh. Vùng trồng mía của Tây Ninh tập trung tại khu vực Tân Châu, Tân Biên, Châu Thành hay Bến Cầu.

Người dân Tây Ninh thu hoạch mía. (Ảnh: BN). 

Nhiều năm qua, cây mía không chỉ góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho hàng ngàn hộ dân mà còn là nguồn nguyên liệu quan trọng phục vụ ngành công nghiệp chế biến đường. Niên vụ 2024 - 2025, vùng nguyên liệu của TTC AgriS tại Tây Ninh và Campuchia đạt 17.768ha, tăng 7% so với vụ trước. Sản lượng mía thanh toán đạt hơn 1,06 triệu tấn.

Đây cũng là năm thứ 5 liên tiếp diện tích vùng nguyên liệu được mở rộng. Điều đáng chú ý là giá trị của cây mía không chỉ nằm ở sản phẩm đường. Sau quá trình ép, lượng bã mía phát sinh rất lớn. Nếu trước đây phần lớn được sử dụng làm chất đốt hoặc tận dụng với hiệu quả chưa cao thì hiện nay, nhiều nhà máy đã biến nguồn phụ phẩm này thành nhiên liệu để sản xuất điện sinh khối.

Đây là loại hình năng lượng tái tạo có nhiều ưu điểm khi vừa tận dụng được nguồn nguyên liệu sẵn có, vừa góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Khác với điện mặt trời hay điện gió phụ thuộc nhiều vào thời tiết, điện sinh khối có khả năng vận hành ổn định, bổ sung nguồn điện cho hệ thống điện quốc gia.

Không dừng lại ở đó, những phụ phẩm phát sinh trong quá trình sản xuất điện và chế biến đường được tái sử dụng phục vụ sản xuất nông nghiệp: Tro lò, bã bùn được sử dụng để cải tạo đất, nâng cao độ phì nhiêu cho đồng ruộng; phân hữu cơ vi sinh được đưa trở lại vùng nguyên liệu nhằm giảm chi phí sản xuất và cải thiện chất lượng đất canh tác. Từ đồng mía đến nhà máy rồi quay trở lại đồng ruộng, một vòng tuần hoàn khép kín đang dần hình thành, tạo thêm giá trị cho cây mía và phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh mà tỉnh Tây Ninh đang hướng tới.

Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, các nhà máy đường đang sở hữu phần lớn công suất điện sinh khối của cả nước. Tuy nhiên, nguồn điện này vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng do những bất cập về cơ chế giá mua điện. Hiệp hội cho rằng giá điện sinh khối hiện nay chưa đủ hấp dẫn để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư mở rộng sản xuất.

Nhiều nhà máy chỉ vận hành theo mùa vụ ép mía, trong khi vẫn còn khả năng phát điện nhiều hơn để bổ sung cho hệ thống điện quốc gia. Thực tế cho thấy, trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ngày càng tăng, việc tận dụng hiệu quả nguồn điện từ phụ phẩm nông nghiệp sẽ góp phần đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, giảm áp lực đầu tư vào các nguồn điện truyền thống. Đối với ngành mía đường, điện sinh khối còn mang ý nghĩa đặc biệt khi giúp nâng cao hiệu quả khai thác toàn bộ giá trị của cây mía.

Phát triển điện sinh khối từ phụ phẩm nông nghiệp góp phần tái tạo nguồn tài nguyên. (Ảnh minh hoạ). 

Khi doanh nghiệp có thêm nguồn thu từ sản xuất điện, khả năng đầu tư trở lại cho vùng nguyên liệu, cơ giới hóa sản xuất và hỗ trợ nông dân cũng được nâng lên. Những năm gần đây, Tây Ninh đang từng bước thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ cao và thân thiện với môi trường.

Trong định hướng đó, kinh tế tuần hoàn được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị nông sản và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Không chỉ có cây mía, Tây Ninh còn là địa phương có thế mạnh về khoai mì và nhiều loại cây trồng khác. Hoạt động chế biến nông sản hằng năm tạo ra khối lượng lớn phụ phẩm có thể được tận dụng để sản xuất năng lượng, phân bón hữu cơ hoặc các sản phẩm phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Đặc biệt, mới đây UBND tỉnh Tây Ninh ban hành danh mục các dự án ưu tiên thu hút đầu tư giai đoạn 2026-2030 với 187 dự án thuộc 8 lĩnh vực trọng điểm. Danh mục cho thấy định hướng phát triển mạnh các khu đô thị, hạ tầng công nghiệp, logistics, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, kết nối vùng và thu hút dòng vốn đầu tư trong giai đoạn mới.

Cụ thể, trong lĩnh vực năng lượng, tỉnh đưa vào danh mục 12 dự án điện mặt trời, điện gió và điện sinh khối. Nhiều dự án điện mặt trời quy mô lớn tại khu vực Đức Huệ như Solar Park 9, Solar Park 10 có diện tích 150ha mỗi dự án, cùng dự án Nhà máy năng lượng gió Châu Thành và Nhà máy điện sinh khối Long An…

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng ngày càng tăng và yêu cầu giảm phát thải carbon trở nên cấp thiết, việc khai thác hiệu quả tiềm năng điện sinh khối từ bã mía tại Tây Ninh mang ý nghĩa chiến lược đối với cả ngành năng lượng và nông nghiệp.

Không chỉ giúp tận dụng nguồn phụ phẩm sẵn có, mô hình này còn mở ra cơ hội hình thành chuỗi giá trị khép kín, nâng cao hiệu quả sản xuất và gia tăng thu nhập cho doanh nghiệp cũng như người trồng mía. Khi được đầu tư đồng bộ về công nghệ, cơ chế chính sách và hạ tầng truyền tải, điện sinh khối có thể trở thành nguồn năng lượng bổ trợ quan trọng trong cơ cấu điện quốc gia.

Xuân Quý 

thiennhienmoitruong.vn