Từ mở rộng diện tích sang nâng năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng, ngành mía đường Gia Lai đang được định hướng phát triển theo mô hình kinh tế tuần hoàn, trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là những yếu tố quan trọng để hình thành chuỗi sản xuất khép kín, giảm chất thải và nâng cao thu nhập cho người trồng mía.

Mía là một trong những cây trồng nguyên liệu quan trọng tại khu vực phía đông và phía nam của Gia Lai, đồng thời là nguồn cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy đường trên địa bàn.( Ảnh: Báo Nhân dân).

Định hình phương án phát triển vùng nguyên liệu mía

Ngày 11/9/2026, UBND tỉnh Gia Lai đã có thông báo kết luận của Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn về phương án phát triển vùng nguyên liệu mía theo hướng kinh tế tuần hoàn, gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm bền vững [1].

Theo đó, địa phương định hướng xây dựng vùng mía tập trung, quy mô lớn, sản xuất xanh, tuần hoàn, gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm bền vững. Công ty CP Nông nghiệp Agris Gia Lai và Nhà máy Đường An Khê được xác định là những doanh nghiệp (DN) nòng cốt trong chuỗi giá trị mía đường của tỉnh.

Mía là một trong những cây trồng nguyên liệu quan trọng tại khu vực phía đông và phía nam của Gia Lai, đồng thời là nguồn cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy đường trên địa bàn. Những năm gần đây, việc tổ chức lại sản xuất, cơ giới hóa và xây dựng liên kết giữa DN với nông dân đã góp phần nâng năng suất và ổn định đầu ra cho vùng nguyên liệu.

Tại Nhà máy Đường An Khê, vùng nguyên liệu đã phát triển với quy mô lớn. Theo thông tin được công bố năm 2025, niên vụ 2025-2026, diện tích vùng nguyên liệu của nhà máy đạt khoảng 36.000ha; năng suất bình quân dự kiến khoảng 78 tấn/ha. [2]

Nhà máy áp dụng cơ chế giá bảo hiểm sản phẩm và hỗ trợ chi phí vận chuyển nhằm góp phần ổn định thu nhập của người trồng mía.

Trước đó, Nhà máy Đường An Khê đã triển khai đồng thời các chương trình cơ giới hóa, hóa học hóa, sinh học hóa và tối ưu hóa quản lý. Việc ứng dụng máy móc trong các khâu sản xuất, cùng với sử dụng giống phù hợp và quản lý vùng nguyên liệu, đã giúp năng suất bình quân tăng đáng kể so với giai đoạn trước. Một số diện tích áp dụng công nghệ cao có năng suất hơn 100 tấn/ha. [3]

Những kết quả này cho thấy hướng phát triển của ngành mía không nhất thiết phải dựa vào việc mở rộng diện tích bằng mọi giá. Thay vào đó, dư địa lớn nằm ở việc nâng năng suất, chất lượng và hiệu quả sử dụng đất, đồng thời giảm chi phí sản xuất thông qua cơ giới hóa và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật.

Đây cũng là định hướng được tỉnh Gia Lai đặt ra khi yêu cầu việc phát triển vùng nguyên liệu phải gắn với khả năng thu mua, chế biến và tiêu thụ, bảo đảm người trồng mía được hưởng lợi tương xứng trong chuỗi liên kết. Tỉnh đồng thời yêu cầu chấn chỉnh tình trạng tranh mua, tranh bán và thu mua mía ngoài vùng liên kết, những yếu tố có thể làm đứt gãy chuỗi sản xuất ổn định.

Khoa học, công nghệ đi vào vùng nguyên liệu

Một trong những điểm đáng chú ý trong định hướng mới của Gia Lai là tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ ngay từ khâu sản xuất nguyên liệu.

Trong buổi làm việc với Công ty CP Nông nghiệp Agris Gia Lai năm 2025, tỉnh đã đề nghị DN phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu nông nghiệp của địa phương. Theo đó, dữ liệu sẽ tạo cơ sở để phân tích hiệu quả sản xuất, xác định những vùng nguyên liệu có lợi thế và tổ chức lại các khu vực sản xuất theo hướng chuyên canh, quy mô lớn.

Đây là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế chuyển đổi số trong nông nghiệp, khi dữ liệu về đất đai, giống, năng suất, thời tiết, sâu bệnh và quá trình canh tác có thể được sử dụng để hỗ trợ ra quyết định. Khi dữ liệu được liên kết với hệ thống quản lý vùng nguyên liệu, DN có thể chủ động hơn trong kế hoạch thu mua, điều phối nguyên liệu và tổ chức sản xuất.

Agris cũng định hướng triển khai mô hình trình diễn nông nghiệp công nghệ cao (Demofarm), xây dựng chương trình “Nông trường kiểu mẫu” đối với cây mía và nghiên cứu, ứng dụng giống mới, cơ giới hóa trong sản xuất. DN đặt mục tiêu mở rộng vùng nguyên liệu mía và nâng công suất chế biến trong những năm tới, đồng thời đề xuất nghiên cứu xây dựng cơ sở nghiên cứu nông nghiệp tại Gia Lai.

Với cây mía, công nghệ không chỉ nằm ở những dây chuyền trong nhà máy mà đang được mở rộng ra đồng ruộng. Cơ giới hóa khâu làm đất, trồng, chăm sóc và thu hoạch giúp giảm phụ thuộc lao động thủ công; công nghệ tưới và quản lý dinh dưỡng có thể góp phần sử dụng nước, phân bón hiệu quả hơn.

Một số mô hình sản xuất tại Gia Lai trước đây cũng cho thấy tiềm năng của việc áp dụng kỹ thuật mới. Chẳng hạn, phương pháp trồng mía bằng mắt mầm kết hợp tưới nhỏ giọt từng được thử nghiệm tại địa phương và cho năng suất cao hơn so với một số diện tích canh tác theo phương thức truyền thống.

Biến phụ phẩm thành nguồn nguyên liệu mới

Theo định hướng của tỉnh Gia Lai, mục tiêu đặt ra là từng bước tuần hoàn toàn bộ phụ phẩm, chất thải phát sinh trong sản xuất và chế biến mía. Đối với Agris Gia Lai, tỉnh yêu cầu tiếp tục củng cố vùng nguyên liệu, đồng thời hoàn thiện kế hoạch chế biến sâu, ưu tiên các dự án sản xuất ethanol từ mật rỉ và phát triển biochar, phân hữu cơ, phân vi sinh cùng các sản phẩm sinh học từ phụ phẩm ngành mía.

Cách tiếp cận này phù hợp với nguyên tắc của kinh tế tuần hoàn: thay vì coi phụ phẩm là phần phải xử lý sau sản xuất, các dòng vật chất có thể được thu hồi, tái sử dụng hoặc chuyển hóa thành sản phẩm mới.

Hình thành chuỗi giá trị khép kín

Với Gia Lai, phát triển ngành mía theo hướng tuần hoàn là hình thành chuỗi giá trị trong đó các khâu sản xuất nguyên liệu, thu hoạch, vận chuyển, chế biến đường, chế biến sâu và sử dụng phụ phẩm được liên kết với nhau.

Tuy nhiên, để mô hình phát triển bền vững, quy mô vùng nguyên liệu phải đi cùng với năng lực chế biến và thị trường. Vì vậy, tỉnh Gia Lai yêu cầu các DN xây dựng kế hoạch phát triển vùng mía gắn với công suất nhà máy, khả năng thu mua và tiêu thụ; đồng thời củng cố quan hệ liên kết với người trồng mía.

Từ một cây trồng nguyên liệu cho ngành đường, cây mía đang được đặt trong một hệ sinh thái sản xuất rộng hơn. Nếu kết hợp hiệu quả giữa vùng nguyên liệu tập trung, dữ liệu nông nghiệp, cơ giới hóa, công nghệ chế biến và công nghệ tận dụng phụ phẩm, Gia Lai có thể từng bước chuyển từ mô hình sản xuất tuyến tính sang chuỗi giá trị tuần hoàn, trong đó mỗi công đoạn vừa tạo ra sản phẩm vừa cung cấp đầu vào cho công đoạn tiếp theo.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu nâng cao giá trị nông sản, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải, đồng thời mở thêm dư địa cho đổi mới công nghệ và phát triển các sản phẩm mới từ chính nguồn nguyên liệu nông nghiệp tại địa phương.

Tài liệu tham khảo

[1] Ủy ban Nhân dân tỉnh Gia Lai (2026), Thông báo Ý kiến kết luận của Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn tại buổi làm việc nghe báo cáo các nội dung liên quan đến phương án phát triển vùng nguyên liệu mía theo hướng kinh tế tuần hoàn gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm mía bền vững, ngày 11/9/2026.

[2] Đoàn Bình (2025), “Nhà máy Đường An Khê: Giá thu mua không thấp hơn 1 triệu đồng/tấn mía”, Báo Gia Lai, https://baogialai.com.vn/nha-may-duong-an-khe-chinh-thuc-buoc-vao-vu-ep-2025-2026-post574005.html, truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2026.

[3] Nguyễn Diệp (2020), "Thành Công Gia Lai: Đồng hành cùng người trồng mía”, Báo Gia Lai, https://baogialai.com.vn/thanh-thanh-cong-gia-lai-dong-hanh-cung-nguoi-trong-mia-post130812.html, truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2026./.

NMK 

vjst.vn