Từ tinh mơ đến xế chiều, tiếng dao chặt mía “cắc, cắc”, tiếng máy nổ giòn giã, tiếng gọi nhau í ới… hòa thành bản hòa âm lao động sôi động, đánh thức cả vùng nguyên liệu mía trọng điểm nơi đây.

Ngày 28/3, chúng tôi đến các vùng trồng mía khu vực phía nam tỉnh Khánh Hòa.

Trên những thửa ruộng vừa thu hoạch, từng bó mía được xếp ngay ngắn ven đường, chờ xe đến chở về nhà máy. Mồ hôi lấm tấm trên những gương mặt sạm nắng, nhưng ánh mắt người nông dân năm nay ánh lên niềm vui. Sau nhiều vụ bấp bênh, cây mía đang dần “lấy lại vị ngọt”.

Niên vụ 2025-2026 ghi nhận nhiều gam màu đan xen, nhưng điểm sáng là đầu ra ổn định. Công ty Cổ phần Đường Biên Hòa - Phan Rang thu mua với giá khoảng 1 triệu đồng/tấn mía đạt 10 CCS tại ruộng. Thời tiết thuận lợi, giúp cây mía phát triển đồng đều, trong khi mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân ngày càng chặt chẽ, góp phần kiểm soát chi phí, nâng cao năng suất.

Nông dân trồng mía khu vực phía nam tỉnh Khánh Hòa tất bật thu hoạch mía đúng thời gian, bảo đảm chất lượng chữ đường theo yêu cầu của nhà máy sản xuất đường thuộc Công ty Cổ phần Đường Biên Hòa - Phan Rang

Đứng giữa cánh đồng mía rộng 38ha đang vào kỳ thu hoạch rộ, ông Nguyễn Hào (thôn Tầm Ngân, xã Lâm Sơn) không giấu được niềm phấn khởi. Ước tính vụ này, gia đình ông đạt khoảng 3.000 tấn mía.

“Năm nay mía được mùa, lại được hỗ trợ kỹ thuật, phân bón nên năng suất ổn định. Trừ chi phí, mỗi ha lãi khoảng 20 triệu đồng/ha. So với mấy năm trước, thu nhập như vậy là bà con yên tâm bám ruộng,” ông chia sẻ.

Không riêng gia đình ông Hào, nhiều hộ dân trong vùng cũng cho rằng việc liên kết sản xuất đã giúp họ “vững tay” hơn trước biến động thị trường. Khi đầu ra được bảo đảm, kỹ thuật được chuyển giao, người trồng mía có điều kiện đầu tư bài bản hơn, nâng cao hiệu quả canh tác.

Theo ông Võ Công Minh, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Đường Biên Hòa - Phan Rang, hiện doanh nghiệp đang liên kết với 799 hộ dân, canh tác gần 2.500ha mía. Đến nay đã thu hoạch khoảng 1.650ha, năng suất bình quân đạt 65,8 tấn/ha, giảm nhẹ so cùng kỳ.

Lợi nhuận phổ biến dao động từ 18-24 triệu đồng/ha. Cá biệt, một số hộ, như hooj Trần Văn Tôn, ở thôn Thạch Hà, xã Ninh Sơn, Huỳnh Tấn Hữu, ở thôn Phú Thủy, xã Mỹ Sơn… đạt năng suất cao, lợi nhuận từ 29-40 triệu đồng/ha.

Để chia sẻ với người trồng mía, doanh nghiệp triển khai nhiều chính sách hỗ trợ: hỗ trợ 4,5 triệu đồng/ha đối với mía tơ (trồng lần đầu) và 2,5 triệu đồng/ha đối với mía gốc (mía đã qua một vụ thu hoạch); hỗ trợ cày ngầm, phân hữu cơ, phân bón lá, đồng thời đầu tư kỹ thuật và cử cán bộ khuyến nông bám sát đồng ruộng. “Chúng tôi hướng tới mục tiêu nông dân có lãi, nhà máy có lời, tạo sự gắn kết lâu dài”, đại diện doanh nghiệp cho biết.

Tại xã Ninh Sơn, địa phương hiện có hơn 1.160ha mía, đã thu hoạch trên 850ha với sản lượng hơn 54.000 tấn, năng suất bình quân khoảng 64 tấn/ha. Nhờ giá thu mua ổn định cùng các chính sách hỗ trợ vận chuyển, hậu hợp đồng, người dân có nguồn thu tương đối khả quan.

Tuy vậy, phía sau niềm vui mùa vụ vẫn còn không ít nỗi lo. Giá vật tư nông nghiệp, nhân công, đặc biệt là xăng dầu tăng cao khiến chi phí sản xuất đội lên đáng kể. Trong khi đó, giá thu mua mía năm nay giảm khoảng 100.000 đồng/tấn so với vụ trước do thị trường đường biến động.

Theo bà Võ Thị Thủy Tiên, Giám đốc Công ty Cổ phần Đường Biên Hòa - Phan Rang, những năm gần đây vùng nguyên liệu mía phía nam Khánh Hòa có xu hướng phục hồi cả về diện tích lẫn năng suất nhờ áp dụng khoa học kỹ thuật. Tuy nhiên, quy mô sản xuất vẫn còn manh mún, chưa đáp ứng nhu cầu nguyên liệu tối ưu cho nhà máy.

“Để phát triển bền vững, địa phương và doanh nghiệp đang hướng đến xây dựng các “cánh đồng lớn”, gắn sản xuất với chuỗi giá trị; đồng thời khuyến khích luân canh, cải tạo đất và chuyển đổi những diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng mía, việc tận dụng các hệ thống thủy lợi như Tân Mỹ, Kênh Tây… cũng được xem là giải pháp quan trọng để mở rộng vùng nguyên liệu ổn định”, bà Tiên bộc bạch.

Trong vụ ép 2025-2026, Công ty Cổ phần Đường Biên Hòa - Phan Rang đặt mục tiêu ép 175.000 tấn mía sạch. Tính đến ngày 25/3, sản lượng đã đạt hơn 111.000 tấn, tương đương 64% kế hoạch.

Toàn tỉnh Khánh Hòa hiện có gần 10.000ha mía, sản lượng quý I/2026 đạt khoảng 330.000 tấn, vượt kế hoạch đề ra. Những con số này cho thấy ngành mía đường đang từng bước hồi phục sau nhiều năm trồi sụt.

Trên những cánh đồng còn vương hương lá mía, câu chuyện “được mùa, được giá” đang dần trở lại. Nhưng để vị ngọt ấy lan xa và bền lâu, vẫn cần những giải pháp đồng bộ hơn nữa, từ giảm chi phí đầu vào, tổ chức thu hoạch hợp lý đến củng cố liên kết chuỗi.

Khi doanh nghiệp và nông dân cùng chung nhịp, cây mía không chỉ mang lại sinh kế, mà còn trở thành trụ cột vững vàng cho nền nông nghiệp nơi miền đất nắng gió Khánh Hòa.